Ba nữ vận động viên chiếm trọn bục Rasselbock Backyard Ultra: nhịp độ 8:57 mỗi km và giới hạn của một cơ thể phải lặp lại

Đồng hồ ở Hardwick Estate điểm đúng đầu giờ, và một vòng lặp nữa bắt đầu. Trên đường chạy chỉ còn ba người. Cả ba đều là nữ. Ban tổ chức Rasselbock Backyard Ultra gọi đó là lần đầu tiên một giải backyard ultra ở Anh khép lại với ba vị trí dẫn đầu thuộc về nữ giới. Cuộc đua khởi tranh với 141 người, trong đó khoảng 30 phụ nữ, tương đương 21%, và khoảng 111 nam giới, tương đương 79%. Cứ mỗi giờ, đúng đầu giờ, mọi người phải chạy một vòng 4,16 dặm, tức 6,706 km. Ai không xuất phát vòng kế tiếp thì bị loại khỏi cuộc chơi. Không có đoạn nước rút nào để giành phần thắng. Không có vạch đích nào để phóng tới. Chỉ có đồng hồ, một vòng lặp không đổi, và một cơ thể buộc phải lặp lại chính xác điều nó vừa làm. Trong mười lăm mùa giải ngồi bóc tách hồ sơ chấn thương cho các đội V.League và đội tuyển quốc gia, tôi học được một điều: những kết quả gây choáng thường không đến từ năng lực vượt trội, mà từ việc ai đó hiểu luật chơi của cơ thể sớm hơn số còn lại. Ba người phụ nữ ở Derbyshire có thể là một ví dụ như vậy. Backyard ultra là thể thức do cộng đồng chạy siêu địa hình sinh ra, gắn với truyền thống Big's Backyard Ultra ở Mỹ. Luật chơi ngắn gọn: một vòng lặp cố định, xuất phát đúng đầu giờ, chạy xong trước khi giờ kế tiếp điểm, người cuối cùng còn trụ lại là người duy nhất được xếp hoàn thành. Tất cả những người khác, kể cả người về nhì, đều bị tính là DNF khi bỏ một vòng. Nói cách khác, bục ba người ở đây là quy ước của cộng đồng và truyền thông, không phải một hạng mục chính thức. Điều này quan trọng, bởi nó quyết định cách chúng ta đọc cái tiêu đề về bục toàn nữ đầu tiên. Rasselbock Backyard Ultra diễn ra tại Hardwick Estate, Derbyshire, một khu đất thuộc National Trust. Đại diện Hardwick Hall, Matt Dillon, là người phát ngôn được nguồn tin dẫn lời. Phần sau của bản tin dành khá nhiều dung lượng cho Bess of Hardwick, người phụ nữ quyền lực bậc nhất nước Anh thế kỷ 16 gắn với khu đất này. Ban tổ chức nối thành tích của ba vận động viên hôm nay với hình bóng lịch sử ấy. Nhịp độ của thể thức này rất cụ thể: 6,706 km mỗi giờ, tương đương 8 phút 57 giây mỗi km, hay 14 phút 24 giây mỗi dặm. Với một người chạy bộ phong trào, đó là nhịp nhẹ, nhịp của một cuộc trò chuyện. Duy trì đủ 24 vòng, tổng quãng đường là 160,9 km, tức tròn 100 dặm. Nếu tốc độ là hàng rào, hàng rào này thấp đến mức gần như ai cũng vượt qua được trong vài giờ đầu. Thứ loại người ta không phải là tốc độ. Tôi từng nói với ban huấn luyện một đội điền kinh rằng trong thể thức vòng lặp, cơ thể không bị tấn công một lần mà bị tấn công hàng chục lần theo cùng một khuôn mẫu. Mỗi vòng chạy là một chu kỳ tải; mỗi quãng nghỉ giữa hai vòng là một chu kỳ hạ nhiệt. Cơ thể nóng lên, nguội đi, rồi bị buộc phải nóng lại trong trạng thái chưa hồi phục. Gân Achilles, cân gan chân, gân chày sau, dây chằng quanh cổ chân và xương bàn chân đệ nhị, đệ tam là những cấu trúc hứng chịu toàn bộ chuỗi lặp ấy. Stress reaction xương bàn chân là chấn thương đặc trưng của backyard ultra, và nó không đến từ một cú va chạm dữ dội. Nó đến từ hàng nghìn lần đặt chân gần như giống hệt nhau, trong đó mỗi sai lệch nhỏ đều được nhân lên. Sai lệch nhỏ ấy nằm ở đâu? Phần lớn nằm ở vùng chậu. Khi cơ mông và cơ dựng sống mệt, hệ số xoay hông giảm, xương chậu xoay kém theo trục dọc, thân trên phải nghiêng bù, đầu gối đổ vào trong. Hệ số xoay hông không bao giờ nói dối, chỉ có người cố tình đọc sai nó. Một vòng 6,7 km với xoay hông lệch bốn đến năm độ là chuyện nhỏ. Ba mươi vòng như vậy là một điểm nóng viêm ở dải chậu – chày hoặc mặt ngoài đầu gối, và thường là ở bàn chân trước khi người chạy kịp cảm nhận. Vì sao thể thức này lại thu hẹp khoảng cách giới? Vì tốc độ tối đa gần như bị loại khỏi phương trình. Ở 8 phút 57 giây mỗi km, thứ quyết định là kỷ luật nhịp, hiệu suất đốt mỡ, khả năng chịu mất ngủ, sức bền mô liên kết và chất lượng ra quyết định khi não đã mệt. Đây là những chỉ số mà khoảng cách giới hẹp hơn nhiều so với 100m, 800m hay thậm chí marathon. Các giải siêu địa hình lâu năm đã cho thấy điều tương tự ở cự ly 100 dặm: nhóm nữ thường đông ít hơn nhưng tỷ lệ bỏ cuộc không cao hơn tương ứng. Dữ kiện đáng chú ý nhất của bản tin nằm ở tỷ lệ 21%. Phụ nữ chiếm khoảng một phần năm sân đấu nhưng chiếm trọn ba vị trí trụ lâu nhất. Tương quan giữa hiện diện và kết quả mới là chỗ đáng bóc tách, chứ không phải tính từ đầu tiên trong tiêu đề. Một nhóm nhỏ hơn mà vẫn chiếm hết phần trên của bảng xếp hạng nghĩa là ở thể thức này, lợi thế sinh lý của nam giới bị nén lại đáng kể. Còn một biến số mà nguồn tin bỏ qua hoàn toàn: crew. Trong backyard ultra, người hỗ trợ lo ăn, lo ngủ chợp mắt tám đến mười hai phút, lo thay giày, sưởi ấm, dán băng. Một crew tốt có thể kéo dài thêm ba đến năm vòng; một crew lỏng lẻo kết thúc cuộc đua từ vòng thứ hai mươi. Ba vận động viên nữ kia gần như chắc chắn đã chạy cùng crew riêng, nhưng bản tin không nhắc một chữ. Giờ đến phần cần nói thẳng. Bản tin không nêu tên một vận động viên nào. Không có thời gian, không có số vòng, không có tổng quãng đường của bất kỳ ai trong ba người. Không có một cơ quan quản lý nào đăng ký thống kê thành phần bục của các giải backyard ultra ở Anh. World Athletics không quản lý thể thức này, không có xếp hạng, không có tiêu chuẩn dự giải, không có chương trình kiểm tra doping bắt buộc ở cấp giải này. Vậy tuyên bố lần đầu tiên đến từ đâu? Từ chính ban tổ chức. Điều đó không có nghĩa tuyên bố sai. Nó có nghĩa tuyên bố chưa được kiểm chứng độc lập. Khi một kỷ lục chỉ dựa vào lời người tổ chức, cách viết đúng là ghi rõ theo ban tở chức, chứ không biến nó thành điều đã xác lập. Trong nghề của tôi, một hồ sơ không có số đo thì không thể kết luận; nó chỉ có thể được ghi chú. Thêm một điểm dễ bị đọc sai. Bục ba người ở backyard ultra không phải hạng mục chính thức. Người thứ hai và thứ ba đều là DNF theo luật. Nếu một độc giả phổ thông đọc tiêu đề về bục toàn nữ đầu tiên, họ sẽ hình dung một cuộc đua ba người tranh nhất nhì ba. Thực tế là ba người trụ lâu nhất trong một cuộc loại trừ dần, nơi phần thưởng duy nhất thuộc về người cuối cùng. Và đừng lấy một buổi chiều ở Derbyshire để nói về một phong trào. Một giải, một cuối tuần, 141 người, khoảng 30 phụ nữ. Cỡ mẫu ấy không đủ để khẳng định bất cứ điều gì về toàn bộ hệ thống chạy siêu địa hình Anh. Nó chỉ đủ để ghi lại một hiện tượng đáng chú ý. Chấn thương là thứ duy nhất trên đường chạy không bao giờ chịu mặc cả. Thể thức vòng lặp biến câu đó thành một phép tính số học: 6,706 km nhân với số vòng, chia cho sức chịu đựng của mô liên kết. Ba người phụ nữ ở Hardwick Estate đã giải đúng phép tính đó trong một ngày. Việc cần theo dõi không phải là danh hiệu đầu tiên, mà là tỷ lệ 21% kia. Nếu mùa giải sau, các giải ultra ở Anh vẫn giữ hoặc nâng tỷ lệ đó, thì bục toàn nữ hôm nay là một mật mã đọc đúng, và cơ thể đã viết trước điều mà ban tổ chức chỉ vừa đọc ra. Nếu tỷ lệ ấy tụt về 15% sau hai mùa, thì những gì chúng ta thấy chỉ là một vòng lặp đẹp và không lặp lại. Tôi không tiên tri, tôi chỉ đọc được mật mã cơ thể đã viết từ trước. Lần này, mật mã ấy nằm ở chỗ khác với nơi tiêu đề chỉ tay.