200 mét cõng vợ ở Cần Giờ và người phụ nữ sẽ chạy 42 km vào sáng hôm sau

Cần Giờ, một buổi chiều tháng Chín. Trên đường chạy dài 200 mét, một người đàn ông 34 tuổi gập người xuống, bước những bước ngắn đến mức hai bàn chân gần như chạm vào nhau, trên lưng là vợ anh. Hai người về đích sau hơn ba phút. Không có kỷ lục quốc gia, không có chuẩn World Athletics, không có bảng thành tích nào ghi lại khoảnh khắc ấy. Chỉ có vài trăm khán giả đứng bên lề, tiếng cười, và một tấm ảnh. Tôi đã ngồi rất lâu trước bức ảnh đó, không phải vì nó đẹp, mà vì nó đặt ra một câu hỏi mà làng điền kinh Việt Nam hiếm khi chịu hỏi: khi một người phụ nữ xuất hiện trên đường chạy với tư cách trọng lượng thay vì đối thủ, chúng ta đang ăn mừng điều gì? Sự kiện nằm trong khuôn khổ HDBank Green Marathon tại Cần Giờ, huyện ven biển phía nam Thành phố Hồ Chí Minh, theo tường thuật của VnExpress. Cõng vợ chạy 200 mét là một hạng mục phụ, tổ chức một ngày trước cuộc marathon chính thức 42 km. Nó đã được duy trì năm năm liên tiếp, một truyền thống đủ dài để không còn là trò nhất thời. Cần nói rõ ngay từ đầu: đây là một cuộc đua giải trí. Nó nằm ngoài hệ thống thi đấu của World Athletics, không có chuẩn tham dự, không có xếp hạng, không có giá trị vòng loại cho bất kỳ giải nào. Nguồn gốc của nó là eukonkanto, môn cõng vợ kiểu Bắc Âu, nơi các cặp đôi chạy cự ly khoảng 253,5 mét và những đôi mạnh nhất hoàn thành trong khoảng 60 giây. Ở Cần Giờ, cặp thắng cuộc mất hơn ba phút cho quãng đường 200 mét. Bên cạnh hạng mục chính là hai cự ly cho trẻ em: 1,5 km và 3 km. Một bé khóc giữa đường chạy 1,5 km, được các pacer dìu về đích. Có vài trăm khán giả địa phương theo dõi dọc tuyến. Cấu trúc này không tự nhiên mà có. Nó là một mô hình đã được tính toán: một cuộc marathon chủ lực, một hạng mục gây cười để lên báo, vài cự ly trẻ em để kéo cả gia đình đến, và một nhà tài trợ ngân hàng đứng tên. Mỗi mảnh ghép phục vụ một mục đích khác nhau, và chỉ một trong số đó là thể thao. Trước khi bàn đến giới, hãy bàn đến cơ học. Cặp thắng cuộc là anh Xuân Thêm, 34 tuổi, và chị Thùy Linh, 29 tuổi. Cả hai thuộc câu lạc bộ chạy bộ cộng đồng An Sương Runners. Người chồng mang thêm một khối lượng ước tính 40 đến 50 kg trên lưng, tương đương khoảng 55 đến 75 phần trăm trọng lượng cơ thể của một người đàn ông trưởng thành. Khối lượng đó quyết định tất cả. Với 40 đến 50 kg đè lên vai và hông, sải chân buộc phải ngắn lại, đầu gối khuỵu xuống, trọng tâm cơ thể bị nén theo chiều dọc. Tốc độ rơi vào khoảng 1,1 mét mỗi giây, tức khoảng 4 km/h. Đó là tốc độ đi bộ nhanh, không phải chạy. Con số hơn ba phút cho 200 mét hoàn toàn khớp với phép tính này, và nó tự nói lên rằng hầu hết các cặp đôi không đua nghiêm túc, mà hoàn thành quãng đường trong tinh thần xã giao. So với phiên bản Bắc Âu, nơi 253,5 mét được hoàn thành trong khoảng 60 giây, tức gần 4 mét mỗi giây, cuộc đua ở Cần Giờ chậm hơn gần bốn lần. Khoảng cách đó nói lên một điều: đây là một cuộc diễu hành có tính toán, không phải một cuộc thi. Và điều đáng chú ý nhất nằm ở đây. Cả hai người thắng cuộc đều đăng ký chạy 42 km vào sáng hôm sau. Nghĩa là chị Thùy Linh, người phụ nữ vừa được mang trên lưng suốt 200 mét, là một vận động viên marathon. Cô ấy sẽ tự mình chạy 42 km dưới cái nóng tháng Chín của miền Nam, sau khi vừa làm trọng lượng cho một hạng mục giải trí chỉ vài giờ trước đó. Trong cùng một dịp cuối tuần, ở cùng một địa điểm, cô ấy xuất hiện dưới hai vai trò hoàn toàn khác nhau. Một vai trò được thiết kế để khán giả cười. Một vai trò được thiết kế để khán giả đếm từng ki-lô-mét. Và vai trò thứ hai, vai trò thật, không có ai cõng. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải chạy phong trào suốt nhiều năm, tôi nhận thấy đây là mô hình phổ biến ở các thị trường chạy bộ mới nổi. Khi một môn thể thao còn đang xây dựng nền tảng người tham gia, ban tổ chức cần những hạng mục dễ lan truyền để kéo công chúng đến với đường chạy. Cõng vợ là một trong số đó. Trẻ em cũng vậy. Chúng hoạt động như những cánh cửa, không phải như những đích đến. Anh Xuân Thêm nói với báo rằng anh tham gia vì thấy thú vị và muốn đóng góp một hoạt động bổ ích cho cộng đồng. Đó là động cơ của một người chạy phong trào, không phải của một vận động viên chuyên nghiệp. Ở tuổi 34 và 29, cả hai không nằm trên đường cong phát triển của bất kỳ lứa tuổi đỉnh cao nào. Không có dữ liệu về thành tích cá nhân, không có lịch sử chấn thương, không có huấn luyện viên, không có hỗ trợ khoa học thể thao nào được nêu trong nguồn tin. Hồ sơ của họ là hồ sơ của những người chạy vì niềm vui và vì cộng đồng. Điều đó quan trọng, vì nó đặt giới hạn cho mọi suy luận. Chúng ta không thể dùng cuộc đua 200 mét này để phán đoán phong độ của họ, cũng không thể dùng nó để so sánh với bất kỳ kỷ lục nào, vì kỷ lục cho hạng mục này không tồn tại. Mọi nỗ lực gán ghép thành tích vào đây đều là chính xác giả tạo. Khi ghép những mảnh dữ liệu lại, một bức tranh rõ hơn hiện ra. Đây không thuộc nhóm sự kiện thể thao đỉnh cao bị đánh giá thấp. Đây là một sản phẩm truyền thông được đóng gói cẩn thận, nơi hạng mục gây cười đóng vai trò mồi nhử, cự ly trẻ em đóng vai trò phễu tuyển mộ khán giả tương lai, và cuộc marathon 42 km đóng vai trò mỏ neo cho toàn bộ sự kiện. Có một chi tiết tôi muốn giữ lại, dù nó nhỏ. Bé khóc giữa đường chạy 1,5 km và được các pacer dìu về đích. Không ai ghi lại tên bé. Nhưng đó chính là khoảnh khắc mà một môn thể thao cho thấy nó quan tâm đến con người hơn đến thành tích. Nếu có một phần của sự kiện này xứng đáng được nhớ, tôi nghĩ đó là phần ấy. Nhìn bảng tỷ số, tôi học được cách đọc những gì không được ghi. Và ở Cần Giờ, điều không được ghi là: người phụ nữ trong bức ảnh không chỉ là vợ được cõng. Cô ấy là thành viên của một câu lạc bộ chạy, một người đăng ký 42 km, một người tập luyện đều đặn quanh năm, và là một trong số ít phụ nữ Việt Nam dám bước ra đường chạy dài. Hạng mục cõng vợ không sai. Các giải marathon trên khắp thế giới đều dùng trò chơi gây cười để thu hút truyền thông, và một nhà tài trợ ngân hàng nhìn vào đó thấy giá trị thương hiệu, quan hệ cộng đồng, hình ảnh trách nhiệm xã hội. Đó là một mô hình hợp lý về mặt kinh doanh, và nó không cần phải biện minh. Nhưng có một khoảng trống nhận thức đáng để chỉ ra. Một hạng mục dạy khán giả cười khi thấy đàn ông oằn lưng cõng đàn bà tồn tại song song, lặng lẽ, với hàng trăm phụ nữ tự chạy dưới nắng. Truyền thông sẽ chọn bức ảnh nào để đưa lên trang nhất? Chúng ta đều biết câu trả lời. Hình ảnh gây cười lan xa hơn thành tích thật, và nó lan nhanh hơn nhiều. Trên khán đài nước Nga, tôi từng nghe thấy nhiều ghế trống mang tên phụ nữ. Ở một sân chạy cộng đồng Cần Giờ, những chiếc ghế ấy đã có người ngồi. Nhưng người ngồi lên sân khấu ồn ào nhất vẫn chưa chắc là người được nhớ tên. Điều khiến tôi suy nghĩ là sự im lặng của đường chạy 42 km. Không ai thiết kế một hạng mục gây cười cho cự ly ấy. Cuộc đua dài ở đó vẫn được tổ chức theo luật của thể thao thật, nơi thành tích là thước đo duy nhất và cũng là thước đo nghiêm khắc nhất. Người phụ nữ bước vào đó không phải để được cõng. Cô ấy tự bước, từng bước một, qua 42 ki-lô-mét. Sự thay đổi đang diễn ra, chỉ là nó lặng lẽ hơn phần ồn ào. Một giải chạy có hàng trăm khán giả ở một huyện ven biển, có cự ly cho trẻ em, duy trì một truyền thống suốt năm năm, là dấu hiệu của một môn thể thao đang bén rễ xuống cộng đồng. Trong đó, phụ nữ Việt Nam không còn chờ được mời lên sân khấu trung tâm. Họ tự đăng ký, tự tập, tự chạy, và tự ghi tên mình vào danh sách xuất phát. Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh. Và đôi khi thủ lĩnh ấy chính là người phụ nữ vừa xuống khỏi lưng chồng, chỉnh lại giày, uống một ngụm nước, và chuẩn bị cho 42 km của ngày mai.